Zijn die kriebels van je date…
of van de horrorfilm?

Oktober is bij uitstek de maand waarin we ons vrijwillig bang laten maken. We kijken horrorfilms waarvan we vooraf al weten dat we er misschien slecht van slapen, lopen voor ons plezier door spookhuizen en betalen zelfs geld om in attracties te stappen waarvan ons lichaam ons tijdens de rit dringend probeert te vertellen dat dit géén goed idee was.

En toch vinden veel mensen het heerlijk.

Dat alleen al is psychologisch interessant. Maar het wordt nog leuker wanneer er iemand naast je zit die je aantrekkelijk vindt. Want stel dat je hart sneller klopt, je alerter bent en je letterlijk kriebels in je buik voelt. Hoe weet je dan eigenlijk welk deel daarvan door die persoon komt en welk deel door wat er op het scherm, in het spookhuis of hoog boven de grond gebeurt?

Daar wordt al verrassend lang onderzoek naar gedaan.

In 1974 deden psychologen Donald Dutton en Arthur Aron een onderzoek dat inmiddels bijna legendarisch is geworden.

Een deel van hun deelnemers bevond zich op een hoge, smalle hangbrug die behoorlijk kon bewegen. Andere deelnemers bevonden zich in een veel rustigere situatie. Vervolgens werden zij aangesproken door een vrouwelijke onderzoeker.

De mannen in de spannende situatie reageerden anders op haar. Ze maakten onder meer vaker seksueel getinte associaties en namen achteraf vaker contact met haar op.

De onderzoekers opperden dat de lichamelijke spanning van de brug mogelijk was gaan meespelen in de reactie op de vrouw die ze ontmoetten.

Het onderzoek kreeg later veel aandacht vanwege een intrigerend idee: ons lichaam reageert, maar we schrijven die spanning niet altijd aan de juiste oorzaak toe.

Je hart klopt sneller omdat je tientallen meters boven de grond op een wiebelende brug staat. Tegelijkertijd ontmoet je iemand die je interessant vindt. Die twee ervaringen hoeven in je beleving niet volledig gescheiden te blijven.

Het betekent natuurlijk niet dat een hangbrug een soort liefdesmachine is. Maar het zette wel de deur open naar meer onderzoek.

Horror is speciaal gemaakt om met onze spanning te spelen. Muziek vertelt dat er iets aankomt. De camera blijft nét te lang op een donkere gang gericht. Je weet dat er iets achter de deur zit en je weet bovendien dat de filmmaker precies wacht tot jij denkt dat het gevaar geweken is.

Je weet rationeel dat je veilig bent. Je lichaam hoeft daar alleen niet voortdurend naar te luisteren.

Onderzoek naar recreatieve angst laat zien dat enge ervaringen echte lichamelijke en emotionele reacties kunnen oproepen. Tegelijkertijd kunnen mensen daar juist van genieten, zolang de angst niet te groot wordt.

Zit er op zo’n moment iemand naast je die je al interessant vindt, dan is het dus helemaal niet zo vreemd dat de hele ervaring wat intenser aanvoelt.

Dat maakt aantrekkingskracht niet onecht. Het betekent vooral dat onze gevoelens nooit volledig losstaan van de omstandigheden waarin we ze ervaren.

We spreken bij ontmoetingen graag over de ‘vonk’. Was die er wel of niet? Voelde je meteen iets?

Aantrekkingskracht is natuurlijk relevant. Tegelijkertijd laat al dit onderzoek mooi zien waarom de intensiteit van een gevoel niet automatisch hetzelfde is als hoe goed twee mensen bij elkaar passen.

Een spannende avond kan fantastisch voelen, terwijl je tijdens een rustige volgende ontmoeting pas ontdekt hoe gemakkelijk het gesprek werkelijk loopt. Andersom kan iemand in eerste instantie minder spectaculair binnenkomen en naarmate je elkaar beter leert kennen juist steeds interessanter worden.

Dat betekent niet dat je gevoelens moet wantrouwen of eindeloos moet analyseren. Het maakt partnerkeuze juist menselijker: we reageren op een persoon én op het moment waarop we die persoon ontmoeten.

Voor Mens & Relatie is dat een van de redenen om verder te kijken dan alleen een snelle eerste beoordeling. Niet de hoeveelheid ontmoetingen staat centraal, maar de kwaliteit van de selectie en de kans om iemand te ontmoeten die echt bij je leven past.

Andersen, M. M. et al. (2020). Playing With Fear: A Field Study in Recreational Horror. Psychological Science, 31(12), 1497–1510.

Dutton, D. G. & Aron, A. P. (1974). Some evidence for heightened sexual attraction under conditions of high anxiety. Journal of Personality and Social Psychology, 30(4), 510–517.

Meston, C. M. & Frohlich, P. F. (2003). Love at first fright: Partner salience moderates roller-coaster-induced excitation transfer. Archives of Sexual Behavior, 32(6), 537–544.